Küresel gıda fiyatları; olumsuz seyreden iklim şartları, jeopolitik krizler ve küresel ticaret hatlarındaki tıkanıklıkların birleşimiyle son dört yılın en yüksek seviyesine tırmandı. Orta Doğu coğrafyasındaki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı sebebiyle Karadeniz rotasında oluşan sevkiyat zorlukları ve aşırı hava olayları, gıda ile gübre piyasalarındaki maliyet baskısını artırıyor.

Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri, lojistik operasyonlarını zorlaştırıyor. Birçok nakliye firması, rotalarını Ümit Burnu hattına çevirerek teslimat sürelerini uzatmak zorunda kalıyor. Bu süreç yakıt, navlun ve sigorta masraflarını yukarı çekerken; tahıl, enerji ve gübre gibi temel ürünlerin dünya genelindeki nakliye fiyatlarını ciddi oranda etkiliyor.

Gıda Fiyat Endeksinde Büyük Artış

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, ağustos ayında endeks yüzde 1,9 oranında artış gösterdi. 133,3 puana yükselen bu endeks, Kasım 2022 döneminden beri kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti. Küresel gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 2,5 artarken, Mart 2022'deki savaş kaynaklı tarihi zirvenin altında kalmaya devam etti.

Ağustos ayında şeker, bitkisel yağ, süt ürünleri, tahıl ve et fiyatlarının tamamında yukarı yönlü hareket gözlemlendi. Özellikle şeker fiyatlarındaki yüzde 11,9'luk aylık artış dikkat çekiyor. Bu yükselişte; Avrupa Birliği'ndeki şeker pancarı veriminin kuraklık nedeniyle düşmesi, Hindistan'ın ithalat kararları ve Brezilya'daki üretim kayıpları etkili oldu.

Tahıl Piyasasında Arz Endişesi

Buğday ve mısır ürünlerinde de fiyat baskısı sürüyor. Karadeniz'deki ihracat kısıtları ile Avrupa'daki kuraklık, buğday fiyatlarını aylık yüzde 2,6 artırdı. Mısır piyasasında ise ABD ve Avrupa'daki üretim beklentilerinin düşmesi, yem ve etanol talebindeki yoğunluk fiyatları yüzde 2,5 seviyesinde yukarı taşıdı.

Dünya genelinde tahıl üretiminin bu yıl bir önceki yıla göre yüzde 2 oranında azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Tahıl stoklarının şu an için yeterli seviyede olduğu ifade edilse de, üretimdeki bu düşüş küresel piyasalarda uzun vadeli arz kaygılarını tetikliyor.

Gübre Fiyatlarında Kısmi Gerileme

Dünya Bankası verilerine göre, yılın ikinci çeyreğinde rekor kıran gübre fiyatları, üçüncü çeyrek itibarıyla kısmi bir düşüş sürecine girdi. Küresel gübre endeksi, haziran ayındaki 156,1 puandan ağustos ayında 146,4 puana geriledi. Orta Doğu'daki arz endişelerinin hafiflemesi, özellikle üre fiyatlarında yüzde 13,9'luk bir düşüşe imkan tanıdı.

Buna karşın diamonyum fosfat (DAP) ve fosfat kaya fiyatlarında artış sürüyor. Gübre maliyetlerindeki bu değişkenlik, çiftçilerin bir sonraki ekim dönemi planlamalarını zorlaştırarak gıda fiyatlarındaki dalgalanmanın 2026 yılına kadar sürebileceği sinyallerini veriyor.